Fluor có hại cho não không? Ba nghiên cứu mới về fluor trong nước máy
Bạn rót một cốc nước từ vòi bếp mà chẳng nghĩ ngợi gì. Ở nhiều nước, nước ấy chứa một chút fluor (còn gọi là florua), được cố ý bổ sung để bảo vệ răng, và hai năm gần đây câu hỏi fluor có hại không đã đi từ các tạp chí nha khoa tới bàn ăn tối của nhiều gia đình. Tháng 8 năm 2024, Chương trình Độc chất học Quốc gia Hoa Kỳ (National Toxicology Program) kết luận, với mức tin cậy trung bình, rằng phơi nhiễm fluor trên 1,5 miligam mỗi lít có liên quan đến chỉ số IQ thấp hơn ở trẻ em. Mức đó cao hơn gấp đôi mức 0,7 miligam mỗi lít dùng trong nước máy ở Mỹ, nhưng chữ IQ thì đã in vào trí nhớ mọi người. Rồi từ ngày 28 tháng 10 đến ngày 4 tháng 11 năm 2026, ba nghiên cứu mới được công bố. Dưới đây là điều mỗi nghiên cứu tìm thấy, và điều không nghiên cứu nào có thể cho bạn biết.
Nghiên cứu 1: 2 495 người lớn ở Ireland và cả đời uống nước máy
Ireland bổ sung fluor vào nước công cộng theo một đạo luật thông qua năm 1960, nên nước này trở thành một thí nghiệm tự nhiên: có người uống loại nước đó cả đời, có người lớn lên với giếng riêng. Ngày 4 tháng 11, Journal of Dental Research công bố công trình của Sharma, O'Connell, Zgaga, Winning và cộng sự từ Trinity College Dublin và University College Cork. Nhóm dùng dữ liệu Nghiên cứu Dọc về Lão hóa của Ireland (TILDA) và đối chiếu lịch sử địa chỉ của từng người với hồ sơ giám sát nước quốc gia, lùi về tận năm năm đầu đời.
Với 2 495 người lớn có tuổi trung bình 65, họ so sánh mức phơi nhiễm suốt đời với hai bài kiểm tra chuẩn về trí nhớ và tư duy là MMSE và MoCA. Kết quả đi ngang. Mỗi năm uống thêm nước có fluor làm tỷ lệ lỗi thay đổi theo hệ số 1,00, khoảng tin cậy từ 0,99 đến 1,01. Trong số liệu thô, những người dành hơn 75 % cuộc đời với nước có fluor thậm chí còn mắc ít lỗi hơn, nhưng lợi thế đó biến mất khi tính đến tuổi, học vấn, thu nhập, sức khỏe và sự cô đơn. Phơi nhiễm trong những năm đầu đời cũng không làm thay đổi bức tranh.
Giới hạn cần nói thẳng: đây là một lát cắt quan sát ở người cao tuổi, không phải nghiên cứu về bộ não đang phát triển của trẻ, nơi mối lo về IQ thực sự nằm. Nghiên cứu cho thấy không có tác hại ở mức fluor trong nước máy của Ireland với nhóm người này. Nhưng nó không thể chứng minh rằng mọi tác động có thể có đều không tồn tại.
Nghiên cứu 2: Queensland, nơi vòi nước thay đổi sau năm 2008
Ngày 28 tháng 10, cùng tạp chí đó công bố một nghiên cứu của University of Queensland do Loc Do dẫn dắt, cùng các đồng nghiệp ở Adelaide, Otago và Cork. Queensland bắt đầu bổ sung fluor vào nhiều nguồn nước sau một thay đổi chính sách năm 2008, nên có thị trấn bắt đầu, có nơi thì không bao giờ. Nhóm nghiên cứu khám hai lần cho trẻ được chọn ngẫu nhiên từ 5 đến 14 tuổi: 5 407 trẻ trong giai đoạn 2010 đến 2012 và 7 718 trẻ trong giai đoạn 2022 đến 2024, với thiết kế sai biệt kép (difference in differences) nhằm tách tác động của nước khỏi mọi thứ khác đã thay đổi trong mười hai năm.
Ở răng sữa, trẻ tại các vùng mới bổ sung fluor có ít hơn 1,1 mặt răng bị sâu, mất hoặc trám, và tỷ lệ mắc sâu răng thấp hơn 10,8 % so với trẻ ở những vùng chưa từng bổ sung fluor. Ở răng vĩnh viễn, lợi ích nhỏ hơn và thống kê không loại trừ được khả năng bằng không. Kết luận của chính các tác giả rất thận trọng: bổ sung fluor vẫn có hiệu quả với trẻ em, ngay cả nơi sâu răng đã thấp và đã có các biện pháp phòng ngừa khác.
Nghiên cứu 3: kết quả phòng thí nghiệm sẽ lan nhanh nhất
Ngày 31 tháng 10, tạp chí Chemosphere công bố một nghiên cứu phòng thí nghiệm từ Brazil (Scotti, Picada và cộng sự, Lutheran University of Brazil). Họ thử axit fluorosilicic, hợp chất mà nhiều công ty cấp nước dùng để bổ sung fluor vào nước, trên tế bào V79 (tế bào phổi chuột hamster nuôi trong đĩa) và trên những con giun tròn tí hon. Các tế bào không chết nhanh, nhưng phân chia ít hơn và có tổn thương nhiễm sắc thể. Axit này không gây đột biến gen trong thử nghiệm Ames tiêu chuẩn trên vi khuẩn. Giun sống sót ít hơn ở nồng độ cao nhất và phát triển chậm hơn.
Hãy đọc thật kỹ trước khi tin này tràn vào bảng tin của bạn. Một tế bào hamster trong đĩa và một con giun dài một milimét không phải là một người đang uống cốc nước, và chính các tác giả cũng kêu gọi thêm nghiên cứu để đánh giá xem điều này có ý nghĩa gì với việc bổ sung fluor thực tế hay không.
Ba nghiên cứu nói gì khi đặt cạnh nhau
Đặt cạnh nhau, bức tranh lệch về một phía theo cách hữu ích. Hai nghiên cứu trên người, một về trí nhớ ở người cao tuổi, một về răng của trẻ em, chỉ về cùng một hướng: không có dấu hiệu tổn hại tư duy ở mức fluor thông thường trong nước máy, và có lợi ích đo được cho răng sữa. Nghiên cứu giương cờ báo động lại là nghiên cứu xa cơ thể người nhất. Điều đó không khiến nó vô giá trị. Nó chỉ là bước đầu tiên của một câu hỏi, chưa phải câu trả lời. Câu hỏi thực sự còn bỏ ngỏ vẫn là mức phơi nhiễm cao trong thai kỳ và những năm đầu đời, đúng nơi bản tổng quan năm 2024 vạch ranh giới ở 1,5 miligam mỗi lít.
Hôm nay nên làm gì
Nếu nước máy nhà bạn có fluor ở mức thông thường, các nghiên cứu này không cho bạn lý do mới để tránh nó. Nếu bạn dùng nước giếng, hãy kiểm tra hàm lượng fluor một lần: nước ngầm tự nhiên ở một số vùng vượt xa giới hạn an toàn. Với trẻ nhỏ, dưới ba tuổi dùng lượng kem đánh răng bằng hạt gạo, từ ba tuổi trở lên dùng lượng bằng hạt đậu, và dạy trẻ nhổ ra chứ không nuốt. Dù bạn chọn kem đánh răng có fluor hay không có fluor, những đòn bẩy lớn hơn vẫn vậy: đánh răng hai lần mỗi ngày, giảm số lần ăn vặt đồ ngọt, và đi khám nha sĩ.
Tiêu đề đáng sợ nhất về fluor tháng này được viết về những con giun. Hai nghiên cứu trên người mới là thứ nên quyết định bạn rót gì vào cốc.