Agwat ng kultura · 7 min

2 600 Taon Na ang Gold Teeth: Nagsuot ng Gintong Tulay ang mga Babaeng Etruscan Noong 630 BC

Isang maaraw na umaga ng Nobyembre sa maliit na balkonahe sa Latina, Italya: isang babaeng maitim ang buhok na nakasuot ng sweater na kulay kamelyo ang nakapatong ang mga kamay sa bakal na barandilya at tumatawa sa kamera nang malapad ang ngiti, katabi ang puno ng lemon sa paso at isang tasa ng espresso sa maliit na mesa.

Satricum, mga 630 BC. Sa isang mababang burol sa kapatagan sa timog ng lugar na magiging Roma, may isang bayan ng mundong Etruscan. Dito inililibing ang isang babae. Hindi natin alam ang kanyang pangalan. Alam natin ang kanyang ngipin. Sa paligid ng kanyang mga ngipin sa harap ay may laso ng purong ginto, pinukpok nang napakanipis kaya nababaluktot ng kuko. Ang mga silo nito ay kumakapit sa malulusog na katabing ngipin at humahawak sa isang nawawalang ngipin sa lugar nito. Ginto rin ang pamalit na ngipin. Kasama niya itong bumaba sa lupa.

Malambot, mabigat at mainit ang ginto. Sa bibig, sa loob ng ilang minuto ay nakukuha nito ang init ng katawan at hindi kailanman kumukupas, kaya ang ngiting may gintong laso ay nananatiling maliwanag habang buhay. Ang antropologong si Marshall Becker, na ilang dekadang nag aral ng mga ganitong gamit, ay nagtakda ng petsa ng laso ng Satricum sa mga 630 BC. Kalaunan, kasama ang historyador na si Jean MacIntosh Turfa, may napansin siyang mas kakaiba: hangga't masasabi ng mga kalansay, mga babae ang nagsuot ng mga kilalang gintong laso sa ngipin ng mga Etruscan. Masyado silang malambot para sa matigas na pagnguya. Ang trabaho nila ay ang ngiti.

Hindi nanatiling maliit ang taya. Mga dalawang siglo ang lumipas, mga 450 BC, isinulat ng Roma ang una nitong kodigo ng batas, ang Labindalawang Talaan, at ang ikasampung talaan ay tungkol sa kamatayan. Hindi dapat ilibing o sunugin ang ginto kasama ng bangkay, sabi nito, maliban sa isa: kung ang mga ngipin ng patay ay nakatali ng ginto, ang gintong iyon ay maaaring isama sa libingan o sa siga nang walang parusa. Sinipi ito ni Cicero makalipas ang apat na siglo sa kanyang aklat na Tungkol sa mga Batas. Sa isang batas na isinulat para ilayo ang luho sa mga libing, ang lungsod na mamumuno sa Mediterranean ay nag iwan ng puwang para sa iisang luho: ang ginto sa bibig.

Samantala, sa hilaga ng Alps

Sa karamihan ng Europa noong mga siglong iyon, ang masakit na ngipin ay nangangahulugan ng sakit at pagkatapos ay sipit. Kahit pagbagsak ng Roma, nakalimutan ng kontinente ang alam ng platerong Etruscan. Ang unang kilalang nakasulat na tagubilin sa pagpapasta ng bulok na ngipin gamit ang dahon ng ginto ay galing sa Italyanong manggagamot na si Giovanni d'Arcoli, Arculanus sa Latin, at inilimbag noong 1483: mahigit dalawang libong taon matapos ang Satricum. Hindi inimbento ng Europa ang gold teeth. Muli lang niya itong natagpuan.

Paano nauna ang mga Etruscan?

Hindi sa pamamagitan ng medisina. Sa pamamagitan ng talyer. Ang mga platerong Etruscan noong ikapitong siglo BC ay kabilang sa pinakamahuhusay na manggagawa ng metal sa sinaunang mundo, mga dalubhasa sa granulation: nagkakabit sila ng mga butil ng ginto na mas pino pa sa buhangin sa mga alahas nang napakalinis kaya ilang taong sinubukang gayahin ito ng mga alahero noong ikalabinsiyam na siglo. Ang kayang magkabit ng gintong butil na kasinlaki ng buto ng poppy ay tiyak na kayang magbalot ng piraso ng ginto sa paligid ng ngipin. Ang laso sa ngipin ay alahas na natutong magtrabaho.

At narito ang kabalintunaan ng katahimikan. Nagsusulat ang mga Etruscan. May mga banal silang aklat tungkol sa kidlat, sa pagbasa ng lamang loob ng hayop, sa pagtatatag ng mga lungsod, at halos wala nang natira. Ang kanilang wika ay nababasa nang malakas ngayon pero bahagya lang naiintindihan. Sumulat ang emperador ng Roma na si Claudius ng kasaysayan ng mga Etruscan sa dalawampung aklat; nawala ito. Ang alam ng mga plateros ay nabuhay sa kanilang mga kamay, hindi sa pahina, at nang maging Romano ang kanilang mga lungsod, tumigil ang mga kamay. Naiwan ang ginto sa mga libingan, at bumaba sa lupa kasama nito ang paliwanag.

Isang binuong plato: sa maputla at mainit na apog, replika ng lasong ngipin ng Etruscan, isang manipis na pirasong ginto na nakasilo sa tatlong puting ngipin sa harap, katabi ng makintab na hinulmang gintong korona at isang maliit na tumpok ng maliliit na butil ng ginto. Ang mga salitang Ginto sa bibig. 2 600 taon na, may 630 BC para sa laso ng Satricum, 1483 para sa unang pasta na dahon ng ginto at 91.8 % ng gintong partial crown na ginagamit pa makalipas ang 23.5 taon. — Ginto sa bibig sa loob ng 2 600 taon: isang tulay na gintong laso mula sa Satricum, mga 630 BC; unang inilarawan ni Giovanni d'Arcoli ang pasta na dahon ng ginto noong 1483; 91.8 % ng hinulmang gintong partial crown ang ginagamit pa makalipas ang 23.5 taon (Krug at mga kasama, University Hospital of Würzburg, Clinical Oral Investigations, 2024; Becker, 1994; Zheng at mga kasama, ACS Nano, 2017).

Ang mahabang daan pabalik

Inabot ng dalawang libo't limandaang taon ang pagbabalik ng ginto sa bibig, at dumaan ito sa upuan ng dentista. Matapos si d'Arcoli, dahan dahang lumaganap ang pasta ng dahon ng ginto; noong ikalabinsiyam na siglo, siniksik ng mga Amerikanong dentista ang gold foil nang patong patong sa mga butas. Noong 1907 ipinakilala ng Amerikanong dentistang si William Taggart ang hinulmang gintong inlay sa paraang lost wax: ang modelo sa wax ng nawawalang bahagi ng ngipin ay ginagawang hulmahan, at pinupuno ito ng tunaw na ginto. Ganito rin humulma ng tanso ang mga talyer ng Etruscan. Naging pamantayan ng dentistry ang gintong inlay at korona sa loob ng isang siglo.

Saka dumating ang mga numero. Noong 2004 sinuri ng isang pangkat mula sa Ludwig Maximilian University sa Munich ang ilang dekada ng clinical studies sa mga pasta sa ngipin sa likod. Ang hinulmang gintong inlay at onlay ay pumapalya sa karaniwang 1.4 % bawat taon, kumpara sa 3.0 % ng amalgam at 2.2 % ng direct composite. Noong 2024 iniulat ng University Hospital of Würzburg ang mga gintong partial crown na ikinabit ng mga estudyanteng may gabay: makalipas ang 23.5 taon, 91.8 % ang ginagamit pa. Tumatagal ang ginto dahil, bilang metal, halos wala itong ginagawa. Hindi ito kinakalawang, hindi natutunaw, hindi tumutugon.

Ano ang sinasabi ng agham ngayon

Ang iisang atom na nag uugnay sa Satricum at sa modernong laboratoryo ay ginto, Au. Sa korona o laso, pinahahalagahan ang ginto dahil ito ay inert. Noong 2017 ipinakita ng mga chemist ng National University of Singapore na nagbabago ito ayon sa laki. Kapag pinaliit sa mga kumpol na mas maliit sa 2 nanometro, ilang dosenang atom bawat isa, nagsimulang pumatay ng bakterya ang ginto, Gram positive man o Gram negative, na hindi ginagawa ng mas malalaking particle ng ginto. Pumapasok ang mga kumpol sa selula ng bakterya, ginugulo ang metabolismo nito at binabaha ito ng reactive oxygen species, ang sarili nitong usok. Gawaing laboratoryo ito, hindi clinical trial, at hindi ginagamot ng gintong ngipin ang bulok. Ibig sabihin lang, nagiging aktibo ang tahimik na metal ng ngiting Etruscan kapag sapat na ang liit.

At ngayon, ang bahaging tungkol sa iyo mismo. Bukas ng umaga, hahawak ka ng sipilyo. Ito ay maaaring kumpol ng plastik na naghihintay nang basa sa baso sa pagitan ng pagsisipilyo, o kasangkapang ginawa nang may pag iisip sa kung ano ang nabubuhay sa mga bristle nito. Agad sanang naunawaan ng platerong Etruscan ang pagpiling iyon: ang bagay na dumadampi sa iyong ngipin dalawang beses sa isang araw ay karapat dapat sa pinakamahusay na metal na maibibigay.

Isa sa aming mga sipilyo ang nagdadala ng lumang metal sa bagong anyo. Ang Das Experten GROSSE ay may malapad at siksik na ulo na ang mga filament ay ginamitan ng gold ions, Au⁺, para makatulong na manatiling mas sariwa ang ulo ng sipilyo sa pagitan ng paggamit, katabi ng mga bristle na may uling na nagdadagdag ng pinong tekstura para maalis ang plaque at mantsa. Gumagana ang ginto sa bristle, hindi sa iyong enamel, at hindi nito pinapalitan ang korona mula sa dentista. Parehong metal, mas maliit at tapat na trabaho. Tingnan ang sipilyo sa iyong baso ngayong linggo.

Nagsuot ng ginto sa kanilang ngiti ang mga babaeng Etruscan 2 600 taon na ang nakalipas; isinulat ito ng Roma sa batas ng mga patay, at dalawang libong taon ang kinailangan ng Europa para maalala ito.