Đinh Hương Chữa Đau Răng: Nhật Bản Đưa Vào Bột Đánh Răng Năm 1625
Đinh hương chữa đau răng là mẹo ai cũng biết. Răng nhức, người ta giã một nụ đinh hương, đắp lên lợi, và vài phút sau cơn đau dịu xuống. Trong nhà nhiều người vẫn còn một lọ tinh dầu đinh hương để dành đúng cho lúc đó.
Nhưng gần như không ai hỏi câu ngược lại. Nếu thứ này mạnh đến vậy với một chiếc răng đang đau, thì nó làm gì với chiếc răng đang khỏe?
Câu hỏi đó đã được hỏi rồi. Bốn trăm năm trước, ở Edo, và câu trả lời không giống điều bạn nghĩ.
Asakusa, năm 1625
Quầy hàng nằm trong khuôn viên chùa Sensō-ji. Chỉ bán một thứ: bột màu xám gói trong những mảnh giấy nhỏ.
Người mua thấm ướt ngón tay, chấm vào gói bột, rồi chà lên răng. Đầu tiên là cảm giác nhám — bột phấn, mịn và khô, cạ trên men răng. Rồi cái lạnh của long não xộc lên mũi. Và phải ba bốn giây sau, hơi nóng mới đến: cái rát chậm rãi của đinh hương, đọng lại trên lợi và không tan hẳn trước buổi trưa.
Chủ quầy tên là Chōjiya Kizaemon. Công thức ông học được từ một người Triều Tiên. Ông không lấy tên mình, tên dòng họ hay tên khu phố đặt cho cửa hiệu. Ông đặt theo nguyên liệu: Chōjiya — nhà đinh hương.
Ông không có từ nào để gọi vi khuẩn. Ông chỉ nhận thấy một điều: thứ gia vị làm dứt cơn đau răng cũng giữ cho cái miệng không đau ở trong tình trạng tốt hơn.
Cùng lúc đó, châu Âu làm gì
Hãy nhớ mốc thời gian. Năm 1625. Nhật Bản còn mười bốn năm nữa là đóng cửa với thế giới.
Giờ nhìn sang đầu kia của hành tinh. Bột đánh răng được bán ở Anh suốt thế kỷ mười tám, và bảng thành phần công bố của chúng gồm bụi gạch, sứ nghiền, mảnh gốm và xương mực. Bồ hóng. Đá bọt. Vỏ hàu xay. Đây không phải lời châm biếm — đây là thứ mà thầy thuốc và dược sĩ bán cho những người có tiền.
Colgate sản xuất kem đánh răng hàng loạt trong lọ vào năm 1873. Tức là 248 năm sau khi một thương nhân ở Asakusa mở cửa hiệu mang tên nụ đinh hương.
Đây không phải may mắn
Chuyện đinh hương làm dịu đau răng thì từ Ấn Độ đến Nhật Bản ai cũng biết, và lý do rất rõ: eugenol là một chất gây tê tại chỗ thật sự, và một chiếc răng tê thì báo hiệu ngay lập tức. Phát hiện ấy mất mười giây. Ai cũng làm được.
Điều Chōjiya làm thì khó hơn nhiều. Ông đưa đinh hương ra khỏi tình huống khẩn cấp và đặt nó vào thói quen. Thứ gia vị giảm đau ấy được cho vào bột dành cho cái miệng không đau — để dùng mỗi sáng, bởi người khỏe mạnh, mãi mãi.
Đó không còn là thuốc dân gian. Đó là dự phòng: ý tưởng rằng miệng khỏe phải được chăm từ trước để nó vẫn khỏe. Nha khoa phương Tây phải mất thêm hai thế kỷ rưỡi mới tổ chức mình quanh nguyên tắc đó.
Nền của bột là phấn hoặc bột talc. Hoạt chất là đinh hương và long não Borneo. Bỏ đi phần tiếp thị của một trăm năm gần đây, và đó chính là kem đánh răng.
Vì sao bên ngoài không ai biết
Sự im lặng này có nguyên nhân chính xác, và có ngày tháng.
Năm 1639 chính quyền Tokugawa đóng cửa đất nước. Trong 214 năm tiếp theo, Nhật Bản giao thương với thế giới qua đúng một hòn đảo nhân tạo trong cảng Nagasaki, và mọi điều đang diễn ra với hàm răng của Edo ở lại bên trong — viết bằng tiếng Nhật, nằm trong sổ sách cửa hiệu và tờ rơi quảng cáo, chứ không nằm trong bất kỳ dược điển nào một thầy thuốc châu Âu nghĩ tới việc mở ra.
Và thứ bị bỏ lỡ không hề nhỏ. Đến thời Bunka–Bunsei, từ 1804 đến 1830, có hơn 100 loại bột đánh răng khác nhau được bán ở Edo. Một trăm nhãn hiệu cạnh tranh, trong một thành phố, cho một dòng sản phẩm. Năm 1769, Hiraga Gennai viết lời cho tờ rơi quảng cáo một loại bột đánh răng tên Sōsekikō — bài viết được ghi nhận đã thay đổi chính hình thức quảng cáo Nhật Bản. Nó được viết cho một thứ bột đánh răng.
Vậy nên trong khi London thế kỷ mười tám chà răng bằng mảnh gốm nghiền, Edo đã có một thị trường tiêu dùng trưởng thành với một trăm đối thủ và một người viết quảng cáo chuyên nghiệp. Châu Âu không bác bỏ điều đó. Châu Âu chưa từng nghe tới.
Phân tử ấy có tên
Phân tử đó là eugenol. Trong tinh dầu lá đinh hương, nó chiếm tới 90,84% thành phần. Đó là lý do hơi nóng trong gói bột năm 1625 đến muộn và ở lại lâu: eugenol không phải hương liệu phủ bên trên, nó gần như là toàn bộ chất.
Nha khoa phương Tây rốt cuộc cũng đến với nó — chính thức vào thập niên 1890, dưới dạng xi măng kẽm oxit eugenol, thứ đến nay vẫn được trám vào các hốc răng sâu, đúng vì hai tính chất mà Chōjiya đã bán: nó làm dịu đau và nó diệt khuẩn.
Các phép đo đến sau. Với Porphyromonas gingivalis, vi khuẩn kỵ khí nằm ở trung tâm bệnh nha chu, eugenol có hoạt tính ở 31,25 μM. Cơ chế rất thô: nó làm thủng màng vi khuẩn cho tới khi tế bào mất toàn vẹn, co lại và vỡ ra — quan sát được dưới kính hiển vi điện tử quét. Ở liều thấp hơn mức diệt khuẩn, nó vẫn ức chế sự hình thành màng sinh học bằng cách hạ biểu hiện các gen độc lực cần để dựng nên nó — fimA, hagA, hagB, rgpA, rgpB, kgp.
Hãy đọc lại điều đó cùng với hình ảnh gói giấy kia. Người đàn ông ấy không làm thơm miệng. Ông can thiệp vào chính bộ máy bám dính của con vi khuẩn phá hủy mô giữ răng trong ổ — 265 năm trước khi có ai gọi được tên một gen nào trong số đó.
Và bây giờ là chuyện sáng mai
Sáng mai bạn sẽ cầm một thứ gì đó và ngậm trong miệng hai phút. Lọ tinh dầu đinh hương rất có thể đã nằm sẵn trong nhà bạn, và bạn sẽ với tới nó đúng như một người châu Âu năm 1800: khi đã đau.
Toàn bộ ý tưởng của Chōjiya nằm ở chỗ thời điểm ấy đã muộn. Điều đáng quan tâm không phải bạn cho gì vào miệng khi nó đang đau. Điều đáng quan tâm là trong miệng bạn có gì vào những buổi sáng bình thường, khi không có gì đau và màng sinh học đang lặng lẽ dựng lên.
Đó là lý do nên trả eugenol về đúng chỗ mà người chủ hiệu ở Asakusa đã đặt nó bốn thế kỷ trước — vào thành phần dùng hằng ngày, ở liều có tác dụng. Trong DETOX, kem đánh răng không fluoride của Das Experten, chiết xuất đinh hương ở mức 0,2% và chiết xuất vỏ quế ở mức 0,8%, cả hai đều cố ý dưới ngưỡng gây kích ứng và trên ngưỡng tác dụng lâm sàng. Sự kết hợp đó ức chế P. gingivalis 71–74% và giữ men răng: mức mất canxi đo được 17 mg/L so với 53 mg/L ở nhóm đối chứng — giảm 65%. Độ mài mòn dưới RDA 49, và đó chính là điểm mấu chốt: nó được làm cho mọi buổi sáng bình thường, không phải cho buổi sáng khi mọi thứ đã hỏng.
Kizaemon không thể giải thích vì sao nó hiệu quả. Bạn thì có thể. Ngoài điều đó ra, từ năm 1625 đến nay không có gì thay đổi.
Nhật Bản không tình cờ tìm ra một mẹo chữa đau răng. Nhật Bản hiểu rằng thứ gia vị ấy dành cho những người không đau — rồi đóng cửa suốt hai thế kỷ.